İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu'nda Toplumsal Tezler

Mustafa GÜNDÜZ

Kitap Editörü: Dursun Ayan

Kapak Tasarımı: Murat İpekoğlu

Birinci Baskı Tarihi: Aralık 2006

Yayınevi: Lotus

ISBN 975-6665-37-8

Kitap Boyutu: 16x24 cm

Türü: Siyaset Bilimi

Sayfa Sayısı: 600

Kağıt Özellikleri: İç sayfalar 70 gr ithal kağıt, Kapak 300 gr. kalın kuşe

ÖNSÖZ ● 17

GİRİŞ ● 19

 1. 1. II. Meşrutiyet Döneminin Önemi ● 21

1.2. Osmanlı Devlet ve Toplumunda Modernleşmenin Başlaması ● 24

1.3. II. Meşrutiyet Devri Klasik Paradigmalarının Tarihsel Kökenleri ● 27

1.3.1. Osmanlıcılık ● 27

1.3.2.Türkçülük ● 29

1.3.3. İslâmcılık ● 31

1.3.4. Batıcılık ● 34

1.4. II. Meşrutiyet’in Farklı Alanlarda Devraldığı Entelektüel Miras ● 40

1.4.1. Eğitim ● 40

1.4.2. Kadın, Aile ve Çocuk ● 42

1.4.3. Dil ve Dilde Sadeleşme ● 44

II. Meşrutiyet Devri Klasik Paradigmalarını Sosyolojik Açıdan İncelemeye Giriş ● 49

Klasik Paradigmaları Anlamada Bazı Kavramlar ● 56

I. BÖLÜM

I. İçtihad Mecmuası ● 63

1. İçtihad’ın Çıkışını Hazırlayan Temel Sebepler ● 63

2. İçtihad Mecmuasının Şekil Özellikleri ● 70

2.1. İçtihad’ın Yazar Kadrosu ● 76

3. İçtihad’ın Kuruluşundan Kapanışına Kadar Genel Düşünsel Değişim Seyri ● 79

4. İçtihad’ın Din ve Siyasete Yönelik Bazı Görüşlerinde Değişim ● 85

5. İçtihad’ın Etkilendiği Düşünce Çevreleri, Yayınlar ve Diğer Dergiler İle İlişkisi ● 87

6. İçtihad’ın Diğer Yayın Organlarıyla İlişkisi ve Yapılan İktibaslar ● 89

II. İçtihad Mecmuasında Toplum, Toplumsal Sorunlar ve Toplumsal Değişme ● 94

1. İçtihad Mecmuasına Göre II. Meşrutiyet Toplumunun Genel Sorunları ● 94

2. İçtihad’a Göre Toplumsal Geri Kalmışlığın Başlıca Sebepleri ● 101

3. Gerilemenin Sorumluları Kimlerdir? ● 108

4. İçtihad’a Göre Geri Kalmada Dinin (İslâm) Etkisi Var mıdır?

Varsa Nasıl Olmuştur? ● 110

5. İçtihad’a Göre Toplumsal Değişme Gereği ● 113

6. İçtihad’da Toplumsal Değişmenin Yönü ve Niteliği: ‘Batılılaşalım Ama, Nasıl’? ● 117

7. II. Meşrutiyet Dönemi Toplumsal Değişimi İçin Genel Çözümler ve Öneriler ● 124

III. İçtihad ve Eğitim ● 129

1. İçtihad’ın Eğitim Görüşleri ve Eğitim Faaliyetleri ● 129

2. Eğitimde Batılılaşma ve Batı Düşüncesinin Eğitim Yoluyla Aktarılması ● 134

3. II. Meşrutiyet Eğitiminin Kötü Durumunun Sebebi Tanzimat Islahatları mıdır? ● 137

4. İçtihad’a Göre Özel Eğitim ve Yabancı Okullar Meselesi ● 138

5. İçtihad ve Medreseler ● 141

6. Halkın ve Hanedânın Eğitilmesi ve Nitelikli Adam Yetiştirilmesi ● 145

7. İçtihad’da Kadın ve Çocuk Eğitimi ● 149

8. İçtihad’da Başlıca Eğitim Sorunları ● 153

IV. İçtihad’da Kadın, Aile ve Çocuk ● 161

1. İçtihad’da Kadın Sorununun Ele Alınması ● 161

2. İçtihad’da Feminizm ve Kadın Hakları Tartışmaları ● 167

3. Kadınların İçinde Bulundukları Kötü Durum ve Din ● 170

4. Günlük Hayatta Kadınlar ve Kadınların Toplumsal Faaliyetleri ● 172

5. İçtihad’da Kadın ve Aile ● 176

6. İçtihad’da Kadınların Kıyafetleri ve Örtünmeleri Üzerine Tartışmalar ● 178

7. Evlenme ve Çok Eşlilik (Teehhüliyet ve Taaddüd-i Zevcât) ● 186

8. Bir Tartışma: Abdullah Cevdet “Avrupa’dan Damızlık” İstedi mi? ● 186

V. İçtihad’da Dil, Dilde Sadeleşme ve Alfabe Tartışmaları ● 192

1. İçtihad’da Dilde Sadeleşme Tartışmaları, (Lisânın Islâhı) ● 194

2. Türkçe Konuşan Toplulukların Edebî Dillerinin Birleştirilmesi ● 201

3. Alfabe Tartışmaları ● 203

5. İçtihad’da Dil Konuları İle İlgili Diğer Tartışmalar ● 208

II. BÖLÜM

I. Sebilü'r-Reşad Mecmuası ● 213

1. Sebilü'r-Reşad’ın Çıkışını Hazırlayan Siyasî ve İçtimâi Sebepler ● 213

2. Sebilü'r-Reşad’ın Çıkış Amacı ● 220

3. Sebilü'r-Reşad’ın Biçimsel Özellikleri ● 222

4. Sebilü'r-Reşad’da Yazanlar ve Yazar Kadrosu ● 224

4. Sebilü'r-Reşad’ın İçerik Özellikleri ● 225

5. Sebilü'r-Reşad’da Konular ve Konu Başlıkları ● 228

6. Sebilü'r-Reşad’ın Etkilendiği Düşünce Çevreleri,

Yayınlar ve Bunlarla Olan İlişkisi ● 236

7. Sebilü'r-Reşad ve İktidar İlişkileri ● 239

8. Sebilü'r-Reşad’ın Kapanması ve İkinci Dönemde Yeniden Çıkmaya Başlaması ● 240

II. Sebilü'r-Reşad’da Toplum ve Toplumsal Değişme ● 244

1. Sebilü'r-Reşad’da Toplumsal Sorunlar: Din-Devlet ve Toplum ilişkilerinin Ele Alınışında Metodolojik Problemler ● 244

2. Sebilü'r-Reşad’da Ortaya Konulan Başlıca Toplumsal Sorunlar ve Osmanlı Toplumunun Geri Kalma Sebepleri ● 249

3. Sebilü'r-Reşad’da Kavmiyetçilik Tartışmaları ve ‘İslâm’da Dâva-yı Kavmiyet’ ● 261

4. İslâm Âleminin ve Osmanlı Toplumunun Geri Kalma Sebepleri Nelerdir? ● 264

5. Sebilü'r-Reşad’a Göre Dönemin Toplumsal Sorunlarının Çözümleri ● 268

III. Sebilü'r-Reşad ve Eğitim ● 273

1. Sebilü'r-Reşad Dergisinin Eğitim Üzerine Genel Görüşleri ve Eğitim Faaliyetleri ● 273

2. Sebilü'r-Reşad’a Göre Eğitimin Amacı ve Önemi ● 275

3. Toplum ve Ahlâk Eğitimi ● 279

4. Genel ve Özel Eğitim ● 282

5. Sebilü'r-Reşad’ın Eğitim Faaliyetleri ● 284

6. Kadın ve Çocukların Eğitimi ● 287

7. Sebilü'r-Reşad’da Okul ve Öğretmen Sorunları ● 291

8. Medrese Eğitimi, Sorunlar, Sorumlular, Islah Çalışmaları ve Çözüm Yolları ● 297

8.1. Sebilü'r-Reşad Yazarlarının Medrese Islahı Konusunda Görüşleri ● 301

IV. Sebilü'r-Reşad’da Kadın, Aile ve Çocuk ● 306

1. Sebilü'r-Reşad’da Kadın Üzerine Tartışmalar ● 306

4. Kadınlara Hürriyet Verilmesi ve Topluma Katılım ● 312

5. Kadınlarla Erkeklerin Eşitliği (Müsâviliği) ve Tatar Kadınları ● 314

6. Kıyafet ve Örtünme (Tesettür) Üzerine Tartışmalar ● 316

7. Sebilü'r-Reşad’da Çok Eşlilik (Taaddüd-i Zevcât) Tartışması ● 327

V. Sebilü'r-Reşad’da Dil, Dilde Sadeleşme ve Alfabe Tartışmaları ● 331

1. Genel Olarak Sebilü'r-Reşad’ın Dil ve Edebiyat Görüşü ● 331

2. Arapça Öğretimi ve Arapça’nın Önemi ● 335

3. Sırat-ı Müstakim ve Sebilü'r-Reşad’da Dilde Sadeleşme Tartışması ● 337

4. Osmanlı Alfabesi ve Islah Tartışmaları ● 338

5. Sebilü'r-Reşad’da Türkçe Kur’an, Türkçe Hutbe ve Türkçe Namaz Tartışmaları ● 343

6. Müslümanlar Arasında Ortak Lisan Tartışmaları ● 347

III. BÖLÜM

I. Türk Yurdu ● 351

1. Türk Yurdu’nun Çıkışını Hazırlayan Siyasî ve İçtimâi Sebepler ● 351

2. Türk Yurdu’ndan Önce Kurulan Cemiyetler ve Çıkarılan Dergiler ● 355

3. Türk Yurdu ve Diğer Türkçü Derneklerle İlişkiler ● 358

4. Türk Yurdu’nun Önemi, Amacı ve Programı ● 359

5. Türk Yurdu’nda Siyaset ve İktidar İlişkileri ● 364

6. Türk Yurdu’nun Biçim ve İçerik Özellikleri ● 366

II. Türk Yurdu’nda Toplum ve Toplumsal Değişme ● 376

1.Türk Yurdu’nda Toplumsal Sorunlar ve Toplumsal Değişme ● 376

2. Geri Kalmanın Sebepleri Nelerdir? ● 382

3. Toplumsal Gerilemenin Sorumluları Kimlerdir? ● 397

4. Toplumsal Değişmenin Gerekliliği ● 399

5. Toplumsal Çöküşten Kurtulma Yolları ve Çözüm Önerileri ● 402

III. Türk Yurdu ve Eğitim ● 409

1. Türk Yurdu’na Göre Eğitimin Önemi ● 409

2. Türk Yurdu’na Göre Eğitimin Amacı Ne Olmalıdır? ● 413

3. Türk Yurdu’na Göre Başlıca Eğitim Sorunları Nelerdir? ● 414

4. Eğitimin Bozukluğundan ve Emelsizliğinden Kimler Sorumludur? ● 417

5. Eğitim Sorunlarının Çözüm Yolları ● 419

6. Türk Yurdu’nun Eğitim Faaliyetleri ● 420

7. Türk Yurdu’na Göre Medreseler ● 424

8. Türk Yurdu’nda Okul ve Okulda Eğitim Sorunları ● 426

9. Kadınların, Kızların ve Çocukların Eğitilmesi ● 431

10. Yabancı Okullar ● 436

IV. Türk Yurdu’nda Kadın, Aile, Çocuk ● 438

1. Türk Yurdu’nda Kadın ve Aileye Genel Bakış ● 438

2. Anadolu Kadını ve Kadın Sorunlarının Tartışılmaya Başlanması ● 440

3. Kıyafet ve Örtünme Üzerine Tartışmalar ● 445

4. Kadın Sorunlarının Çözümüne İlişkin Tartışmalar ● 447

V. Türk Yurdu’nda Dil ve Dilde Sadeleşme Tartışmaları ● 452

1. Türk Yurdu’nda Dil ve Dilin Önemi ● 452

2. Türk Yurdu’nda Dil ve Milliyet(çilik) İlişkisi ● 456

4. II. Meşrutiyet Dönemi Matbuat ve Basın Diline Yönelik Eleştiriler ● 458

5. Türkçe’de Yabancı Kelimeler, Osmanlıca, Arapça ve Farsça Üzerine Tartışmalar ● 460

6. Dilde Sadeleşme ve Tasfiyecilik Tartışmaları ● 465

7. Türk Yurdu’nda Alfabe Tartışmaları ● 470

8. Türkçe’nin Lehçeleri, Şiveleri ve Lügat Tartışması ● 471

IV. BÖLÜM

İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu Arasında Karşılaştırma ● 477

I. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’nun “Biçim ve İçerik” Özellikleri ● 477

1. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’nun Şekil Özellikleri ● 478

1.1. Konu Başlıkları Bakımından Karşılaştırma ● 479

1.2. Şuûn Haberleri Bakımından Karşılaştırma ● 480

1.3. Yayımlanan Şekil ve Resimler Bakımından Karşılaştırma ● 481

1.4. Yayımlanan Biyografiler Bakımından Karşılaştırma ● 482

1.5. Yazar Kadrosu ve Yazılar Bakımından Karşılaştırma ● 483

1.6. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu Arasında, Etkilendikleri ve İlişki İçinde Oldukları Düşünce Çevreleri Bakımından Karşılaştırma ● 487

2. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’nun İçerik Özelliklerinin Karşılaştırılması ● 489

2.1. Amaçlar Bakımından Karşılaştırma ● 489

2.2. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’nun Siyasî Düşüncelerinde Dönüşüm ● 491

2.3. II. Abdülhamid ve Dönemine Yönelik Görüşler Bakımından Karşılaştırma ● 493

2.4. Avrupa’ya Bakış: Şark ve Garp Zihniyetleri Bakımından Karşılaştırma ● 493

II. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’nun “Toplum, Toplumsal Sorunlar ve Toplumsal Değişime Bakışları” Açısından Karşılaştırılması ● 498

1.Toplumsal Sorunlara Yaklaşım Açısından Karşılaştırma ● 498

2. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’na Göre Osmanlı Devleti’nin ve Toplumunun Geri Kalma Nedenleri ve Sorunları Nelerdir? ● 501

3. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’na Göre Toplumsal Değişime ● 502

4. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’na Göre Geri Kalmanın ve Toplumsal Sorunların Sorumluları Kimlerdir? ● 503

5. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’na Göre Din ve Toplum ● 505

6. Toplumsal Sorunların Çözüm Yolları ● 510

III. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’nun ‘Eğitim Görüşleri’ Açısından Karşılaştırılması ● 514

1. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’na Göre Eğitimin Önemi ● 514

2.İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’na Göre Eğitimin Amacı ve Eğitimden Beklentiler ● 517

3. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’nun Yabancı Okullara Bakışları ● 519

4. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’na Göre Genel Eğitim Sorunları Nelerdir? ● 520

5. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’nun Eğitim Faaliyetleri ● 523

IV. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’nun ‘Kadın, Aile ve Çocuk’ Görüşleri Bakımından Karşılaştırılması ● 527

1. Kadınların Kötü Durumda Olmasının Sebepleri ● 527

2. Kadınların Toplumda Rolleri/ Vazifeleri Nedir? ● 529

3. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’na Göre Kadınların Toplumsal Hayata Katılması ● 531

4. İçtihad ve Sebilü'r-Reşad’da Feminizm Tartışmaları ● 533

5. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’nda İslâm ve Avrupa Kadınları Mukayesesi ● 534

6. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’nda Tesettür (Örtünme) Tartışmaları ● 536

6.1. İçtihad ve Sebilü'r-Reşad Arasında Tesettürün Zararları ve Faydaları Tartışması ● 539

7. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’nda Taaddüd-i Zevcât (Çok Eşlilik) Tartışması ● 541

V. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’nun “Dil ve Dilde Sadeleşme” Görüşleri Bakımından Karşılaştırılması ● 544

1. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’nda Dil ve Dilde Sadeleşme Tartışmaları ● 544

2. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’nda Osmanlı Lisanını Islah Tartışmaları ● 546

4. Osmanlı Alfabesi (Arap Alfabesi) Gelişmeye Engel midir? ● 548

5. Harfler Nasıl Islah Edilmelidir? ● 550

6. İçtihad, Sebilü'r-Reşad ve Türk Yurdu’nda Lisanların Birleştirilmesi Tartışmaları ● 552

7. İçtihad ve Sebilü'r-Reşad Arasında Türkçe Kur’an, İbadet, Hutbe vb. Tartışmalar ● 553

GENEL DEĞERLENDİRME, SONUÇ VE ÖNERİLER ● 555

1. Genel Değerlendirme ● 557

2. Sonuç ve Öneriler ● 568

KAYNAKLAR ● 581