Küreselleşme ve Bürokratik Seçkinler,

Nazan Özer

Lotus Yayınevi;
16 x 24 cm., 293 sayfa, Türkçe, 300 gr mat kuşe kapak. 70 gr. İthal kağıt, Ankara, 2006,
ISBN 9756665244 Fiyatı 17.00 YTL

Kapak Tasarımı: Tümay Bibican

Türkiye’de kamu bürokrasisinin yeniden yapılandırılmasına yönelik arayışların, tartışmaların tarihi oldukça eskiye götürülebilir. Ancak son çeyrek yüzyılda bu arayışlar/tartışmalar, devletin pazar mekanizmasına eklemlenmesini zorlayan küresel dinamiklerin etkisiyle yeni bir muhtevaya kavuşmuş gözükmektedir.

Osmanlı-Türk modernleşmesinde temellenen Türk kamu bürokrasisinin kendine özgü niteliklerinin bu süreçte nasıl bir değişim göstereceğini öngörebilmek için, bürokratik seçkinlerin küresel değişim baskısı karşısındaki tutum ve düşüncelerinin tespiti özel bir önem taşımaktadır.

İşte bu çalışmanın esası, Türk kamu bürokrasisindeki üst düzey bürokratların, bir başka deyişle bürokratik seçkinlerin bakış açısından küresel-yerel etkileşiminin kamu bürokrasisi bağlamındaki sonuçlarının ortaya konulmasıdır.

Bu çalışmanın konusu küreselleşme ve bürokratik seçkinlerdir. Çalışmanın temel amacı, 1980’li yıllardan başlayarak gündeme gelen ve geçen çeyrek yüzyılda giderek yaygınlaşan devletin ve kamu bürokrasisinin yeni küresel eğilimler doğrultusunda yeniden yapılandırılmasına dönük arayış ve uygulamalar karşısında Türkiye’deki bürokratik seçkinlerin düşünce, tutum ve davranışlarının incelenmesidir. Devleti pazar mekanizmasının içine yerleştiren ve kamu sektöründe etkinliği öne çıkaran kamu reformları, kapitalizmin yeniden yapılanma sürecine tekabül eden küreselleşme ile doğrudan bağlantılıdır. Açıktır ki, devleti ve kamu bürokrasisini yeniden yapılandırma çabası, Türkiye’ye özgü olmayan, küresel dinamiklerden kaynaklanan bir sürece işaret etmektedir. Dünya ölçeğinde yürürlük bulan yapısal uyum programları,  devletin niteliğine ve işlevlerine odaklanan kapsamlı bir tartışmanın sonucu olarak görülebilir.

Türkiye’de uzun bir geçmişe sahip kamu yönetiminde reform tartışmaları, sözü edilen küresel dinamiklerin etkisiyle yeni bir muhtevaya kavuşmuş gözükmektedir. Türk kamu bürokrasisinin Osmanlı-Türk modernleşmesinde temellendirilebilecek kendine özgü niteliklerinin bu yeni süreçte nasıl bir değişim göstereceğini öngörebilmek bakımından, bürokratik seçkinlerin küresel değişim baskısı karşısındaki tutum ve düşüncelerinin tespiti özel bir önem taşımaktadır. İşte bu çalışmanın odak noktası, Türk kamu bürokrasisindeki üst düzey bürokratların, bir başka deyişle bürokratik seçkinlerin bakış açısından küresel-yerel etkileşiminin kamu bürokrasisi bağlamındaki sonuçlarının serimlenmesidir. Bunun yanısıra çalışma, bürokratik seçkinlerin, yeniden yapılanma süreci içindeki Türk kamu bürokrasisinin temel sorunlarına ilişkin düşünce ve değerlendirmelerini de yansıtmaktadır.

Bu çerçevede çalışma dört bölümden oluşmaktadır. ‘Giriş ve Kavramsal Çerçeve’ başlığını taşıyan birinci bölümde konuya ilişkin kavramsal tartışmalar üzerinde durulmuş, çalışmanın problemi, amacı, önemi, sınırlılıkları, yaklaşım ve sayıltıları ifade edilmiştir. Metodolojiye ayrılan  ikinci bölümde, çalışmanın kavramsal çerçevesiyle de bağlantılı ve uygulama aşamasında kullanılan modeller üzerinde durulmuş, evren ve örneklem, araştırmanın tipi, veri toplama teknikleri ve veri değerlendirmesi detaylarıyla açıklanmıştır. ‘Bulgular ve Tartışma’ başlıklı üçüncü bölümde, araştırma örnekleminde yer alan üst düzey bürokratlara uygulanan görüşme formu aracılığıyla elde edilen nicel ve nitel veriler yorumlanmıştır. Burada sırasıyla üst düzey bürokratların kişisel özelliklerine, sosyalizasyon süreçlerine, mesleki durumlarına, küreselleşme ve bürokrasi ilişkisine dair düşüncelerine ve Türk kamu bürokrasisine bakışlarına ilişkin bulgular değerlendirilmiştir. ‘Sonuç ve Öneriler’ kısmında ise yorumlanan bulgular kavramsal düzeyde soyutlanarak önerilerde bulunulmuştur.

Elinizdeki kitap, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Anabilim Dalında hazırladığım doktora tezinin gözden geçirilmiş halidir. Yüksek lisans tezimde olduğu gibi doktora tezimin de başlangıcından bitimine kadar her aşamasında değerli katkılarıyla her zaman ‘daha iyi’ye yönlendiren ve desteğini esirgemeyen danışmanım Prof. Dr. M. Aytül Kasapoğlu’na, tez izleme komitesinde yer alarak teze ilişkin değerlendirmeleriyle katkılar sağlayan Prof. Dr. Sina Akşin’e ve Prof. Dr. Gencay Şaylan’a içtenlikle teşekkür ederim.

 Nazan ÖZER

Ankara – Ocak 2006